Tuesday, March 24, 2015

Сайн уу хавар минь

Хавар болоод гадаа дулаараад алхахад сайхан болжээ. Ирж яваа цаг болохоор сэтгэл цаанаа л нэг өег. Утаа хүртэл эрс багасаад, поорчкоо онгойлгоход хоолой хорсохооргүй болчиж. Эмэгтэйчүүдийн баяр, төрсөн өдөр гээд олон баяр давхцаастай 3-р сард би их дуртай. Баяр гэснээс амардаг баярын өдрүүд олон болчихлоо гэж зарим хүмүүс яриад байдаг, харин би бол зүгээр гэж боддог юмаа. Хятад бас их олон амралтын өдөртэй юм байна лээ. Календарын улаантай баярын өдрийг нь тоолсон чинь бүтэн нэг сар болж байна лээ. Японд байхад ч гэсэн үе үе улаантай өдөр тохиогоод гэв гэнэт л амраад байдаг байж билээ. Харин манай амардаг баярын өдрүүдийг тоолсон чинь үсрээд 11 хоног л болж байлуу даа, их л бага байсан.
Хүүхдүүдийн улирлын амралт болох гээд бужигналдаад л байна. Харин миний ажил гэж ёстой аймшигтай ачаалалтай байгаа. Одоо бүр 3 хүний ажил ганцаараа хийгээд байх шиг байна. За яахав дээ үүнийг надаас өөр хийх хүн алга гээд байсан чинь сүүлдээ бүр болж бүтэхгүй л юм гарвал "Наран л үүнийг зохицуулж чадна" гээд надад өгдөг болоод, сүүлдээ цалин авч байгаа юм байж хийнэ биз гэж хүн амьтан хэлсэн сурагтай. Хүний юмыг за яахав дээ гээд нэг удаа хийгээд өгчихөөр сүүлдээ бүүр би л хийх ёстой юм шиг над руу хамаг юмаа шидээд байхаар бүүр нэг зэвүү хүрчих юмаа. Өөр ажилтай завгүй байхаар нь өрөвдөөд нэг зөвшөөрлийг нь хөөцөлдөөд өгчихсөн чинь, түүнээс хойш тиймэрхүү бичиг цаас хөөцөлдөх ажлаа над руу шидснээ намайг хийхгүй болохоор энэ яагаад ажлаа хийхгүй байгаан ухааны юм ярих чинь одоо ариун явдал уу ккк. Гэтэл би түүний бичиг цаасыг нь хөөцөлдөж өгдөг ажилд ороо ч гүй, надад бүр огт падлий ч байхгүй юм байгаан уг нь. За за тэр нервтэх яах вэ. 
Ойрд гарын хурууны үзүүрүүд ирвэгнээд гар бадайраад байсан чинь ядаргаа гэх шиг боллоо. Нэг витамин олж ууя даа. Амралтын өдрөөр Цэцээ гүн рүү алхсан шүү нээрэн. Ёстой сайхан байна лээ. Нэг үеэ бодвол манайхан чинь ууланд их алхдаг болжээ. Битүү хүн байна лээ шдээ энэ Богд ууланд чинь. Өө бас Хүннү моол гээд гадаадын том моол шиг сайхан газар нээгдэж байна цаана чинь. Манайд нэг хүүхэд гэр бүлтэйгээ очоод юмаа идэж уугаад үзэж хараад зугаалаад худалдаагаа ч хийгээд нэг сайхан өдөржин кайф авчих газар үнэхээр дутагдаж байсныг сая энэ дэлгүүрийн нээлт дээр л харлаа шд. 
Яармагт байрлах Хүннү моол. Энэ динозаврууд нь жинхэнэ байна лээ.

Ийм хөөрхөн жижигхээн мөсөн талбайтай. Пиг хүүхдүүд. Их сэтгэл гаргаж хийсэн нь харагдаж байна лээ шүү энэ дэлгүүр.
Би өөрөө ч тийм юмны дутагдалд орчихсон амьдарч байсан юм байна. Хүмүүсийн энэ их ажлын стресс нервийг тайлчихмаар нэг тийм энтертэйнмэнт газар үнэхээр үгүйлэгдэж байна шүү. Lotteworld шиг байшин дотор том парк нээх юмсан. Энэ Хүннү моолыг нээлт хийсний дараа бараг бүх хүний фэйсбүүкт энд авахуулсан зургууд байсаан. 
За ямар ч байсан ойрын үед стресс тайлагдаад сайхан байна. Амралтын өдрөөр айл их хэсч байгаа. Хэдэн дүү нарынхаар болон хадам өөрийн 2 ээжийнхээр ээлжилж очиж хоол буудна гэх мэт. Өчигдөр би орой ажлаа тарж ирээд уур гардаггүй ээ, стрессдсэн хэвээрээ л байгаад байсан чинь манай хүн нээх хөөрхөн "Хайраа хоёулаа гадуур алхая" гээд хажуугийн байшингийн кофе шоп орж нэг аяга кофе нэг зүсэм тоорт авч өгөөд. Тэгээд дулааханд гадуур хөтлөлцөж алхаж байгаад орж ирсэн. Намайг бас маргаашнаас фитнест яваарай төлбөрийг нь төлөөд өгье гэсэн. Рамаанчик байна уу? хэхэ. Манай хүн намайг ажилдаа нервтээд байгааг ажиглаад байх шиг байгаан.

Friday, February 27, 2015

Бухимдал

Нэг их улстөржөөд байдаггүй л дээ. Гэхдээ энэ удаад бүр дуугүй байж тэсэхгүй нь.
Манай энэ хэдэн улстөрчид Монгол улсыг зараад идээд дууслаа. Энэ маягаараа байвал тун удахгүй манай улс дампуурлаа зарлаад учраа олохгүй бужигнасан хэдэн ядарсан улс үлдээд хамаг улсын мөнгө баялгийг нь зарж үрж ууж идсэн хүмүүс оффшорын дансан дахь мөнгөө аваад дүрвээд зугтаагаад алга болох шинжтэй. Би бүр айх юм, нэг өглөө босоод ирсэн чинь манай улс төлбөрийн чадваргүй болчихсон цалин тэтгэврээ тавьж чадахаа байгаад дампуурлаа зарлаж байх вий дээ гэж.
Албан тушаалд очингуутаа төрийн мөнгө, улсын мөнгөнөөс гайгүй сайн идэж ууж өөртөө завшиж авах гэсэн хомхой сэтгэлтэй хорлогчин бодолтой ардчилал гонжоом хоёроор халхавч хийсэн гэмгүй царайт гөлөөнүүдээс болж байгаа юм. Яаж ийм их баялагтай, ийм том газартай 3хан сая хүнийг ядуу амьдруулж чадаж байнаа гэж. Бас овоо их ухаан шүү.
Очиж очиж Сентерра гоулдаар Ноён уулаа ухуулна гээд зүтгээд байдаг нь ч юув. Бороогийн 43 тонн алтаа тавьж туучихаад хаширдаггүй юу? Хамгийн инээдтэй бөгөөд эмгэнэлтэй нь улайм цаймдаа гарсан энэ канад компани монголчуудын эсрэг монголчуудыг нь турхирчихаад хоорондоо хэмхэлдэхийг нь хажуунаас нь хээв нэг хараад сууж байх юм. Ухуулчихая л даа гээд уйлагнаад байгаа хүмүүсийн уяа нь уужим угаадас нь ахиухан байгаа юм байлгүй дээ.  
 

Thursday, January 29, 2015

Ажлын сонин сайхан

Манайд 2 зөвлөх өвөө байсан юм. Нэг нь яагаав би эртээд нэг учиргүй гомдоллодог, нөгөө нь их сайхан буурь суурьтай олон долоон үггүй, хүмүүс их хүндэлдэг, гадуур дагаад явахад хүн болгон мэндлээд л.

Friday, January 23, 2015

Ном унших, facebook-г хаях

Энэ уриаг би дахин дахин бүр дахин дахин хэлмээр байх юм. Сүүлийн үед ажил их байна гээд оройд ирээд ядраад бушуухан унтахын түүс болоод орондоо ороод яаж зүгээр байхав утсаа жаахан оролддог байсан юм. Гэтэл энэ зуршил маань улам бүр даамжирсаар утсандаа зарцуулдаг цаг улам ихсээд ирж байгаа нь мэдэгдээд эхэллээ. Нөхөр уг нь энэ facebook-г ёстой нэг нүдээрээ үздэггүй байсан чинь одоо бүр 00 орсон ч утастайгаа ТВ үзсэн ч утастайгаа сууж байдаг боллоо. Бид 2-г дагаад хүүхдүүд бас маш муу үлгэр дуурайлал аваад байна. "Манай ангийн хүүхдүүд бүгд утастай, намайг утасгүй гээд шоолоод байна, надтай найзлахгүй байна" гээд  гомдоллоод байхаар нь өрөвдөөд хуучин утсаа бариулчихсан чинь одоо би өөрөө үгээ хэлж байнаа. Энэ smartphone, tablet-ууд чинь хүүхдийн ганц дайсан юм байна. Ээдээ та нарт хэлэхэд битгий авч өгөөрэй хүүхдэдээ.
Яаж байна гэхээр, юм уншихаа байж байна, анхаарал нь суларч байна, ой тогтоолт нь муудаж байна, хүний үг сонсохоо байж байна гэх мэт. Урьд нь орой болгон надаас ном уншиж өгөхийг гуйдаг байсан ядаж өөрсдөө комик ном ч болсон уншдаг байсан хүүхдүүд байхгүй болсон, оронд нь нэг нэг smart device барьж энд тэнд чив чимээгүй суусан хүүхдүүд л байна.
Эсвэл би хүүхэдтэй холбоотой зүйлийг их эмзэгээр хүлээж авдаг ч юмуу. Үгүй юм шиг байгаамаа, дэлхий даяар энэ kids obsession of phone smart device гэдэг толгойны өвчтэй болчихсон байх шиг байна. Сайн тал байхыг үгүйсгэхгүй, гэхдээ муу тал нь илүү олон гэж бодож байна. Ядаж л хараа муудна, хөдөлгөөний дутагдалд орно, орчин тойрон амьд ертөнцтэйгээ харьцах харьцаа муудна гэх мэт.
Ингээд би ойрын үед ийм арга хэмжээ авахаар бодож байна. Хүүхдүүдийнхээ утас таблетуудыг хурааж авах, эсвэл тодорхой цагаар л өгч яваандаа тэр цагийг нь багасгах, нэмж дугуйланд оруулах, илүү их даалгавар хийлгэдэг болгох, зөндөө ном нэмж авч өгч уншуулах, байнга уншсан үгүйг нь шалгаж байх, хүүхдүүдтэйгээ сайн ярилцах, гадуур дагуулж явж байх, спортын дугуйланд оруулах, оройд ном уншиж өгч байх (хэдий том болсон ч гэсэн), гэртээ чөлөөт цагаараа хийдэг ямар нэг зүйлтэй болгох (юм оёх, нэхэх, зураг зурах, лего угсрах, баримлын шавраар юм хийх ч юмуу) ер нь нэг үгээр хэлбэл гар утас таблетад зориулдаг цагийг нь багасгаад өөр үр бүтээлтэй зүйлд анхаарлыг нь хандуулах.
Гар утсан дээр яг юу хийгээд байгааг нь харвал охин facebook-т ангийнхаа найзуудтай их чаталж байна, дууны клип их үзэж байна, хүү болохоор янз бүрийн тоглоом тоглож байна. Охиноо орой 9 цагаас хойш fb-т онлайн байх юм бол бөөн хэрүүл болноо. Тийм болохоор одооноос утсыг нь цагийн хуваариар өгдөг юмуу гэж бодоод байгаа. Ер нь хүүхдүүд ч гэлтгүй томчууд ч гэсэн facebook болон нэтийн тоглоомонд их донтсон нь харагдах юмаа гадуур. Би fb рүү ихэнхдээ охиноо юу хийж байгааг шалгах гэж ордог юм, тэгээд цаашаа өөрөө юм уншаад хадуураад явчихнаа. Ер нь харж байхад хүмүүсээс тоглоомны хүсэлт урилга аймшигтай их ирэх юмаа. Тоглох мөрөөрөө өөрсдөө тоглохгүй яагаад бусад хүн рүү хүсэлт явуулаад байдаг юм бол доо. Би ч гэсэн өөрөө энэ гар утас нүүрном энэ тэрд донтохгүй байхын тулд чөлөөт цагаараа нэг тийм үр бүтээлтэй өгөөжтэй зүйл хиймээр байна. Тэгэж л хүүхдүүддээ үлгэр дуурайлал болохгүй бол. Аав ээж нь өөрсдөө нэг нэг юм барьж суучихаад яаж хүүхдээ боль гэж хэлэхэв дээ.

Thursday, January 22, 2015

Гадаад суралцах, гадаадад сургуульд сурах

Яг энэ тухай өмнө нь бичсэн байгаа боловч хүмүүс сайн олж уншиг гээд дахиад оруулахаар шийдлээ.
Шинэ гарчигийг нь гүүглээр хамгийн их хайгддаг үгээр биччихлээ.

 

Хичээлээ хийгээчээ

/Wednesday, June 13, 2012/

Өөртөө хэлж байгаан. Маргааш би аймаар чухал пресентаци тавих ёстой юм, дор хаяж нэг цаг ярих ёстой, тэгэхээр чинь овоо хэдэн слайд бэлдэх хэрэгтэй еэ дээ. Тэгтэл эгч одоо юу хийж байна? Блог хэсээл сээгий үлдээсэн шиг өөрийн блогтоо хэрэгтэй хэрэггүй юм эрээчсэн шиг сууж байх юмаа. Болиосой хичээлээ хийгээсэй би. Маргааш яах гэж байгаа юм болоо. За яадгийн яадгийн, хэдэн үг холбочихоол гаръя.
Алимаа эгчийн блогийг хальт шагайсан чинь нэг юм бичмээр санагдаад гар загатнаад болдоггүй ээ. Гадаадад сурсан сурч байгаа хүмүүс бусдадаа туршлагаасаа хуваалцвал зүгээр юмуу гэж бодогдоод. Яахав дээ яаж гадаадад сурахаар ирчихээд байгаагаа өнгөтөөр ярьж өгвөл гоё юмуу гэж бодсон өөрийгөө зөвтгөх гээд л шалтаг хайгаад байгаан ккк. Би чинь өнгөтөөр ярих их дуртай шд мэднэ биз дээ.

Анх гадагшаа явах санаа 2009 онд төрсөн юмаа. Тэр үед би албан тушаал ахимаар санагдаад бяр чадал амтагдаад дур хүсэл оргилоод мэдрэл муудчихсан үе байсан юм шиг байгаан. Гэтэл гадаадад сургууль төгсөөгүй болохоор надад ямар ч шаанс байхгүй байв. 1-рт тэр ажилд өргөдөл өгсөн ч гадаадад сургууль төгссөн /graduate school/ хүмүүстэй өрсөлдөөд тэнцэх шаанс байхгүй, 2-рт тэр ажлыг авсан ч хийж чадна гэж өөртөө итгэхгүй байлаа. Учир нь би өөрийгөө мэдлэг боловсролын хувьд гадаадад сургууль төгссөн хүмүүсийн хажууд тун их голж байв. Ингээд гадагшаа сургуульд явах шийдвэрийг эргэлт буцалтгүй гаргаад нөхөртөө хэлж ойрын хугацаанд явбал гэр бүлээрээ явах бэлтгэлтэй байхыг сануулав. Нөхөр яахав дээ намайг тоглож байна гэж бодоо биз.

Заа сайн байцгаана уу?

Сайн биз дээ та нар минь.
Блогийнхоо нууц үгийг таг мартаад дахиж авах гэсэн чинь огт мэдэхгүй имэйл хаяг руу (бодвол би өөрөө нээсэн байх л даа)  шинэ пассворд явуулчлаа гээд өнөө имэйл рүүгээ орж чадахгүй бас тэрэн дээрээ шинэ нууц үг хүссэн чинь бас нэг өөр огт мэдэхгүй имэйл хаяг өгөөд, ёстой нээрээ хэдэн имэйл хаяганд шинэ нууц үг авч байж эцэст нь блогтоо орж ирвээ.
Хүүхэд ар гэр
Хүүхдийн хүмүүжил эрс өөрчлөгдсөн. Урьд нь хичээлээ л хийе гэдэг, ном уншдаг, хөгжмөө давтдаг байсан хүүхэд өмсөж зүүх идэж уух юм ярьсан, facebook эргүүлдсэн, үнэтэй гар утас эд хэрэгсэл нэхсэн хүүхэд болж 180 градус өөрчлөгдсөн. Зүгээр л энэ нийгмийн нөлөө. Xавь ойрынх нь бүх хүүхдүүд тийм байхаар яах ч аргагүй их нөлөөлөх юм. Би гэхдээ янз бүрийн дугуйлан энэ тэрд явуулж, утсыг нь хурааж авч аль болох завгүй байлгахаар оролдож байгаа. Ядаж байхад шилжилтийн нас нь болоод тэр юмуу зан ааш нь аймшигтай өөрчлөгдөж байна. Ар гэр бол ерөнхийдөө сайхан байнаа, амралтын өдөр болгон ах дүүсийнхээрээ очиж бужигналдаад л хоол унд идэж хов жив сүнгэнүүлсэн шигээ. Нутагтаа байхын нэг сайхан юм нь тэр юм даа. Гэхдээ бас ах дүү нар хэт ойр байхын зовлон байнаа байна. Манай юм бол танай юм, танай юм бол манай юм гэдэг зарчим зөвхөн монголынх биш ер нь азийнхны зан ч юмуу. Нэг их ах дүүсэрхэг, нэгнийх нь зовлон бүгдэнгийнх нь зовлон болчихно. Тал талаас зовлон тоочиж мөнгө нэхсэн хүмүүс. Аль нэг ах дүүгийн шинэ машин авах гэж байгаа, эсвэл бөө болсон нь энд мөрөөрөө ажлаа хийгээд амьдралаа яая гэж яваа надад яагаад хамаатай болчихоод байгааг нэг л ойлгохгүй юм. 
Ажил төрөл
Ажилгүй нилээн суусан, дараа нь ажилд яаж орсон яаж бэлдсэн тухайгаа блогтоо бичсэн байгаа. Энэ ажлыг хийгээд их л юм сурч байна. Би чинь ийм глобал хувийн хэвшилд бол ажиллаж үзээгүй байсан юм билээ. Тийм болохоор сурах юм их байлаа. Дотоодын жижиг компанид, том группд, олон улсын байгууллагад, төсөл хөтөлбөрт гээд янз бүрийн байгууллагад ажиллаж үзэж байснаас ийм төрлийн бизнесийн байгууллагад ажиллаж байсангүй. Юм юм л үзэж байна, бизнесийн хайр найргүй ширүүн өрсөлдөөн, төрийн байгууллагынхны хүнд суртал, олон улсын стандарт л бол стандарт байх ёстой, хүн гэдэг амьтны улайм цайм хуурамч зан гэх мэт. Урьд өмнөх ажлууд дандаа хүний нөмөрт, өөрөө толгой даан хариуцлага үүрэхгүй байсан болохоор их л амар байж дээ. Гэтэл одоо удирдах албан тушаал гэдэг чинь асар их үүрэг хариуцлага бас их зүрх зориг, үмхий санаа, алсын хараа, хүнтэй харьцах урлаг шаарддаг эд байна. Тэгээд бас манай улсад ажил төрөл хийхэд хувцас хунар гадаад үзэмж их чухал нөлөөтэй юмаа.  
Гэхдээ монголын бизнесийн ертөнцөд орж ирээд нэг л юмыг маш сайн ойлгож мэдэрч байна. Цэвэр бизнесээ хийгээд явдаг хүн нэг ч байхгүй, цэвэр ажлаа хийгээд явдаг төрийн албан хаагч нэг ч байхгүй. Тэд нар мөн хоорондоо улстөр гэдэг нарийн шижмээр маш бат бөх холбогдсон байдаг юм байна. Үнэндээ хөөрхий муу бизнес хийгчдэд түм буман зовлон байна. Байсгээд л элдэв шалгалт ирнэ, эсвэл ямар нэг бичиг баримтыг нь ямар ч шалтгаангүйгээр төрийн байгууллагаас гаргаж өгөхгүй өчнөөн удаж зовооно. Mуу муухай юм бичиж хүн амьтны сэтгэл санааг үймүүлэхгүй гэж их хичээж байгаа боловч ёооё үнэндээ л энэ нийгэмд болж байгаа зүйлсийг харахаар манай улс дампуурчих вий гээд айгаад байх юм.
За больё, өөр гоё юм ярья.
Турах тухай биш жингээ барих, хөдөлгөөний дутагдлаас гарах тухай боддог болсон. Нүүрээ будаж сурч байгаа гэж хэлсэн. Өдөр тутмын амьдрал бол тэр чигээрээ адал явдал, үнэндээ уйдах байтугай өвдөх ч зав гарахгүй байна. Бүх юм challenge, adventure болохоор толгойгоо таван тийш нь талын нэг ажиллуулах хэрэгтэй болж байгаа юм чинь. Өглөө ажилдаа гарч яваал (зүгээр явахгүй, яаж шүргэлцчихэлгүй явах вэ, зогсоол яаж олох вэ) өдөржин нервтэж үсчиж харайж ийш тийш гүйж гүйж орой хариад хоол унд "Ямар хоол хийж идэх вэ?" гэдэг тоглоом тоглоод л, угааж арчих, хүүхдүүдтэйгээ орилолдох (чи наад гар утсаа тавь, хөөе чи наад ipad тавь, хэн чамайг ав гэсийн гэдэг өгүүлбэрийг би өдөрт доод тал нь 30 удаа хэлж байх шиг байнаа), хагас бүтэн сайнд гэр бүлээрээ цэвэр агаар худалдаж авах (утаанаас зугтсан УБ-чууд амралтын өдрүүдээр хотын ойр хавийн амралтын газрыг дүүргэчихдэг юм байна, энэ чинь цэвэр агаар худалдаж авч байна л гэсэн үг биз дээ) гэх мэтээр амьдрал үргэлжлээд л. 
Сайхан байнаа сайхан байна.